Postbiotics

Wat postbiotica zijn, en waarom het woord twee betekenissen heeft

Postbiotica zijn stoffen afkomstig van micro-organismen, zoals bacteriën, waar geen levend micro-organisme meer aan te pas komt. Het woord wordt op twee manieren gebruikt. Dat verklaart waarom de ene fabrikant iets heel anders onder postbiotica verkoopt dan de andere. In de strikte betekenis, die een internationaal wetenschappelijk panel in 2021 vastlegde, gaat het om bewust gedode micro-organismen en hun onderdelen, zoals stukjes celwand. In de ruimere betekenis, die je in de winkel vaker tegenkomt, vallen ook de stoffen eronder die micro-organismen bij het vergisten aanmaken. De bekendste daarvan is butyraat, het zout van boterzuur. Omdat postbiotica niet leven, kunnen ze in het potje ook niet afsterven en hoeven ze niet in de koelkast.

Van fermentatievat tot capsule: waar postbiotica vandaan komen

Geïnactiveerde micro-organismen worden gekweekt zoals bij elke fermentatie en daarna met hitte gedood. Soms gebeurt dat in meerdere korte verhittingsrondes, tyndallisatie genoemd, zodat de cellen heel blijven maar niet meer leven. Butyraat in supplementen wordt meestal in het lab gemaakt. Boterzuur zelf is vloeibaar en ruikt sterk, daarom wordt het gebonden aan een mineraal als natrium, calcium of magnesium. Er bestaat ook tributyrine: drie boterzuurmoleculen vast aan glycerol, dezelfde bouw als een gewoon vet. Synthetisch zegt hier iets over de productie, niet over de stof. Het butyraat is hetzelfde molecuul als het butyraat dat in boter of in je darmen voorkomt.

Zuurkool, boter en vezels: zitten postbiotica al in je eten?

Ja, en vaker dan je denkt. Zuurkool uit pot of blik is na het gisten verhit en bevat dus dode melkzuurbacteriën met hun omzettingsproducten: postbiotica in de strikte zin. Ongepasteuriseerde yoghurt, kefir en kimchi bevatten daarnaast nog levende bacteriën. Boterzuur zit in roomboter, kaas en volle melk; melkvet bestaat voor enkele procenten uit boterzuur, en de stof dankt er zijn naam aan, want butyrum is Latijn voor boter.

De grootste bron zit niet op je bord maar in je eigen dikke darm. Darmbacteriën maken daar butyraat, propionaat en acetaat uit vezels die de dunne darm niet verteert, zoals het resistente zetmeel in afgekoelde aardappels en peulvruchten. Hoeveel er ontstaat, hangt dus vooral af van hoeveel vezels je eet. De Gezondheidsraad geeft volwassenen een dagelijks vezeladvies, en de gemiddelde Nederlander blijft daar volgens voedselconsumptiepeilingen onder. Een aanbevolen hoeveelheid voor postbiotica zelf bestaat niet: het zijn geen essentiële voedingsstoffen.

Waar korteketenvetzuren in het lichaam terechtkomen

Het meeste butyraat dat in de dikke darm ontstaat, wordt ter plekke opgenomen door de cellen van de darmwand, die het als brandstof gebruiken. Propionaat en acetaat gaan grotendeels via de poortader naar de lever en van daaruit verder het lichaam in. Butyraat uit een gewone capsule komt al hoger in het spijsverteringskanaal vrij. Daarom kiezen fabrikanten soms voor capsules die later openen, of voor tributyrine, dat pas door verteringsenzymen in losse boterzuurmoleculen wordt geknipt. Voor postbiotica zijn in de EU geen gezondheidsclaims goedgekeurd. We beschrijven daarom alleen wat ze zijn en waar ze terechtkomen.

Het etiket lezen: kve, celaantal en zoutgewicht

Bij microbiotica staat het aantal kve op het etiket: kolonievormende eenheden, het aantal bacteriën dat in het lab nog een kolonie kan vormen. Een dode bacterie doet dat niet. Bij geïnactiveerde preparaten hoort de hoeveelheid dus in aantal cellen of in milligram te staan. Zie je bij een postbioticum toch een kve-getal, dan gaat het om levende bacteriën of klopt het etiket niet.

Bij butyraat speelt hetzelfde als bij mineralen: het getal slaat vaak op het hele zout, niet op het butyraat erin. Natrium-, calcium- en magnesiumbutyraat bestaan voor ruwweg vier vijfde tot negen tiende uit butyraat. Reken voor de zekerheid met tachtig procent: 600 mg natriumbutyraat levert zo'n 475 mg butyraat, plus ongeveer 125 mg natrium. Dat laatste telt mee als je op je zoutinname let. Gangbare supplementen leveren enkele honderden milligrammen tot rond een gram butyraat per dag.

Een officiële veilige bovengrens voor butyraat of voor postbiotica als groep is er niet. De uitzondering is gepasteuriseerde Akkermansia muciniphila, een gedode darmbacterie die in de EU als nieuw voedingsmiddel werd toegelaten, met een maximale hoeveelheid per dag voor volwassenen. Houd je verder aan de dosering op het etiket en overleg met je arts als je medicijnen gebruikt, zwanger bent of een darmaandoening hebt. In deze collectie vind je onder meer Designs For Health, Seeking Health, Allergy Research Group en Kala Health, in capsules en als poeder.