Silicium

Van kiezelzand tot spoorelement: wat silicium is

Silicium is na zuurstof het meest voorkomende element in de aardkorst. Los kom je het in de natuur vrijwel nooit tegen. Het zit bijna altijd aan zuurstof gebonden als siliciumdioxide, beter bekend als silica. Zand, kwarts en kiezel bestaan er grotendeels uit. Voor je lichaam is silicium een spoorelement: een mineraal waarvan je kleine hoeveelheden binnenkrijgt. Op etiketten lees je beide woorden door elkaar. Silicium is het element zelf. Silica is de verbinding met zuurstof waarin het meestal wordt aangeleverd.

Paardenstaart, kiezelaarde of organisch: de vormen

Supplementen halen silicium uit twee soorten bronnen. Sommige planten slaan opvallend veel silica op in hun stengels, met heermoes (ook paardenstaart genoemd) en bamboe als bekendste voorbeelden. Een extract daarvan levert silica in de vorm die de plant zelf heeft gemaakt. Daarnaast bestaat minerale silica, bijvoorbeeld uit kiezelaarde, het fijne gesteente van fossiele kiezelwieren, en siliciumdioxide dat in het laboratorium wordt gemaakt.

Bij organisch silicium betekent ‘organisch’ niet biologisch geteeld. Het woord geeft aan dat het silicium chemisch aan een koolstofgroep vastzit. De bekendste vorm is monomethylsilaantriol, waarin één kleine koolstofgroep het siliciumatoom opgelost houdt. Verwant daaraan is orthokiezelzuur, de opgeloste vorm waarin silicium ook in drinkwater en bier voorkomt. Het wezenlijke verschil tussen deze vormen is oplosbaarheid. Vaste silica moet in de darm eerst uiteenvallen tot een opgeloste vorm, terwijl oplosbare vormen dat al zijn. Wie kiest tussen een plantenextract en organisch silicium, kiest dus vooral tussen een natuurlijke herkomst en een vorm die al opgelost is.

Waar het element in je lichaam zit

Silicium komt in het hele lichaam in sporen voor. De hoogste concentraties zitten in bindweefsel: botten, kraakbeen, pezen, huid, haar, nagels en de wanden van bloedvaten. Wat het lichaam niet vasthoudt, verlaat het via de urine. Daardoor wordt silicium vaak in één adem genoemd met haar, nagels en gewrichten. Een goedgekeurde gezondheidsclaim bestaat er in de Europese Unie niet, dus over een werking doen we hier geen uitspraak.

Haver, bier en mineraalwater: silicium op je bord

Silicium zit vooral in plantaardige voeding, en dan in de buitenste lagen. Haver, gerst, volkorengranen en zilvervliesrijst zijn goede bronnen. Bij het pellen en malen tot witte rijst of bloem gaat een groot deel verloren. Bier levert opvallend veel, omdat gerst en hop er hun silicium aan afgeven. Ook in drinkwater zit silicium, met grote verschillen per bron: hard water en sommige mineraalwaters bevatten veel meer dan zacht leidingwater. Silicium uit dranken wordt doorgaans beter opgenomen dan uit vaste voeding, omdat het daarin al opgelost zit. Bananen zijn een bekende valkuil. Ze bevatten veel silicium, maar in een vorm die het lichaam nauwelijks opneemt.

Of je genoeg binnenkrijgt, valt niet te zeggen. Volgens de Europese voedselveiligheidsautoriteit EFSA bestaat er voor silicium geen norm, dus ook geen aanbevolen dagelijkse hoeveelheid. Wel is duidelijk dat de inname sterk verschilt per eetpatroon. Wie veel volkoren eet, komt doorgaans ruimer uit dan wie vooral geraffineerde producten eet.

Etiket ontcijferen: hoeveel silicium zit er werkelijk in?

Het ene etiket noemt de hoeveelheid silica, het andere de hoeveelheid silicium en bij plantenextracten staat soms alleen het gewicht van het extract. Dat zijn drie verschillende getallen. Siliciumdioxide bestaat voor iets minder dan de helft uit silicium: 100 mg silica levert ongeveer 47 mg elementair silicium. Bij een plantenextract komt daar nog een stap bij. Een extract dat voor 10 procent uit silica bestaat, levert per 500 mg zo’n 50 mg silica en daarmee ruim 23 mg silicium. Alleen dat laatste getal, de hoeveelheid silicium zelf, kun je tussen vormen vergelijken.

Een tweede valkuil: siliciumdioxide staat ook op veel supplementen die niets met silicium te maken hebben. Daar dient het als antiklontermiddel (E551), dat het poeder laat doorlopen tijdens het vullen van capsules. De hoeveelheid is klein en telt niet als siliciumbron.

Volgens EFSA zijn er onvoldoende gegevens om een veilige bovengrens voor silicium vast te stellen. Dat betekent niet dat elke hoeveelheid onschuldig is. Het onderzoek ontbreekt simpelweg om een grens te trekken, en dan is de dosering op het etiket het houvast. In deze collectie vind je silicium en silica, onder meer van TerraNova, Biotics Research en The Health Factory.