Nootropics

Van piracetam tot theeblad: waar het woord nootropics vandaan komt

De term nootropic werd in 1972 bedacht door de Roemeense onderzoeker Corneliu Giurgea, voor piracetam, een synthetisch middel dat later als geneesmiddel werd geregistreerd. Daarom kom je bij het zoeken op nootropica medicijnen en kruiden door elkaar tegen. Geneesmiddelen vallen hier buiten. In deze collectie vind je voedingssupplementen: plantenextracten, een aminozuur uit thee en een bijzondere magnesiumvorm. Voor de plantenextracten en het aminozuur in deze collectie heeft de Europese Unie geen gezondheidsclaim erkend. Daarom lees je hieronder wat ze zijn, niet wat ze zouden doen.

Rozenwortel, theanine en ashwagandha: drie stoffen met elk een eigen herkomst

Rhodiola rosea, de wortel die naar rozen ruikt

Rhodiola rosea, in het Nederlands rozenwortel, is een vetplant uit het hoge noorden en de berggebieden van Europa en Azië. De wortelstok ruikt bij doorsnijden naar rozen en wordt al eeuwen gebruikt in Scandinavische en Russische volkstradities. In gewone voeding komt hij niet voor. Een extract herken je aan twee groepen stoffen. Salidroside zit ook in verwante soorten, maar rosavinen komen vrijwel alleen in Rhodiola rosea voor. Er bestaan tientallen Rhodiola-soorten en niet elk etiket noemt de soortnaam. Staat er een gehalte aan rosavinen op, dan weet je dat het om rosea gaat.

L-theanine: een aminozuur uit theeblad

L-theanine is een aminozuur dat het lichaam niet gebruikt om eiwitten te bouwen. Het komt bijna alleen voor in de theeplant en in een enkele paddenstoel zoals de kastanjeboleet, en geeft thee mede zijn ronde, hartige smaak. Een kop groene of zwarte thee levert grofweg 5 tot 30 milligram, waarbij schaduwthee als matcha en gyokuro aan de bovenkant zit. Een supplement van 200 milligram staat zo gelijk aan een kop of tien thee, zonder de cafeïne. In supplementen wordt de stof meestal met behulp van een enzym of via fermentatie gemaakt. Het resultaat is identiek aan de theanine uit thee. De L in de naam staat voor die natuurlijke vorm: puur chemische synthese levert ook de spiegelbeeldvorm D-theanine op. Na inname wordt L-theanine in de dunne darm opgenomen en uiteindelijk afgebroken tot glutaminezuur en ethylamine.

Ashwagandha uit de ayurvedische traditie

Ashwagandha (Withania somnifera) is een struik uit de nachtschadefamilie, dezelfde familie als tomaat en paprika. De plant groeit in India en omstreken en is een vaste waarde in de ayurveda, waar vooral de wortel wordt gebruikt. De kenmerkende stoffen heten withanoliden. Eén verschil staat vaak klein op de verpakking: sommige extracten komen alleen uit de wortel, andere uit wortel én blad. Blad heeft een andere samenstelling aan withanoliden. Daardoor kan een wortel-en-bladextract op papier een hoger percentage halen, zonder dat het met een zuiver wortelextract te vergelijken is.

Daarnaast vind je hier saffraan: de gedroogde stempels van de krokus, gestandaardiseerd op de kleur- en geurstoffen crocine en safranal. Cordyceps is bijna altijd de gekweekte schimmel Cordyceps militaris, omdat de wilde Tibetaanse rupsenzwam zeldzaam is. Bij ginseng bevat alleen Panax ginseng ginsenosiden; Siberische ginseng is een andere plant. Magnesium-L-threonaat is magnesium gebonden aan threonzuur, een afbraakproduct van vitamine C.

Wat 'extract 10:1' op het etiket wel en niet vertelt

Een extract kan op twee manieren beschreven worden, en die zeggen iets heel anders. Een verhouding als 10:1 betekent dat er tien kilo gedroogde wortel nodig was voor één kilo extract. Dat zegt hoe sterk er is ingedikt, niet hoeveel van de kenmerkende stoffen er overbleef. Soms wordt zo'n verhouding teruggerekend: 50 milligram van een 10:1-extract staat dan als 500 milligram op de voorkant. Een gestandaardiseerd extract noemt juist het gehalte. Bij rhodiola is dat bijvoorbeeld 3% rosavinen en 1% salidroside, de klassieke verhouding die de wortel zelf benadert. Bij planten is dat percentage wat bij mineralen het elementaire gehalte is: 400 milligram rhodiola-extract met 3% rosavinen levert 12 milligram rosavinen.

Bij magnesium-L-threonaat werkt het elementaire gehalte letterlijk zo. Magnesium maakt ongeveer 7 procent van het molecuul uit, dus 2000 milligram threonaat levert rond de 140 milligram magnesium. Het grote getal op de verpakking is de verbinding, niet het mineraal.

Gangbare hoeveelheden en de grenzen die wel vastliggen

Voor rhodiola, L-theanine, ashwagandha, saffraan en de andere plantenstoffen heeft de Europese voedselautoriteit EFSA geen veilige bovengrens vastgesteld, zoals die voor vitaminen en mineralen wel bestaat. Wat er wel is, is een gangbare bandbreedte uit onderzoek en handel. L-theanine wordt meestal genomen in porties van 100 tot 200 milligram. Voor rhodiola-extract is 200 tot 600 milligram per dag gebruikelijk, voor ashwagandha-extract 300 tot 600 milligram en voor saffraanextract rond de 30 milligram. Bij saffraan is de marge ruim: pas hoeveelheden van enkele grammen per dag gelden als giftig. Voor magnesium uit supplementen hanteert EFSA wel een grens van 250 milligram per dag voor volwassenen. Gebruik je naast losse magnesium ook een combinatieformule, dan tellen die hoeveelheden bij elkaar op.

Combinatieformules met namen als Calm of Neurocalm bevatten vaak meerdere van deze stoffen tegelijk, meestal elk in een lagere hoeveelheid dan een los product. Met een enkele stof weet je precies wat en hoeveel je neemt. Een combinatie bundelt meerdere stoffen in één product, maar maakt het lastiger om te herkennen welke stof je wel of niet goed verdraagt. In deze collectie vind je onder meer Life Extension, Designs For Health, Terranova en Viridian.